Prof. Dr. Gündüz: Göç yolları değişirken, av takvimleri de bu gerçeklik ışığında gözden geçirilmeli

Uluslararası Final Üniversitesi Çevre Araştırmaları Merkezi Müdürü Prof. Dr. Şerife Gündüz, El Niño ve La Niña döngülerinin değişen iklim koşulları altında yeniden değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekerek, bu sürecin göçmen kuşlar üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Prof. Dr. Gündüz, El Niño ve La Niña’nın (ENSO) iklim değişikliği nedeniyle farklı bir çerçevede ele alınmaya başlandığını belirtti. Okyanusların hızla ısınmasıyla birlikte 'normal' kabul edilen referans değerlerin değiştiğini, bu nedenle söz konusu iklim döngülerinin sınıflandırmasının da güncellendiğini ifade etti.

"GÖÇ SIRASINDA YAŞANAN STRES, BİR SONRAKİ MEVSİMDE DOĞRUDAN ÜREME BAŞARISINI DÜŞÜRÜYOR"

Gündüz tarafından yapılan değerlendirmenin tamamı şu şekilde:

"Bugün Çevre Hattı’nda El Niño ve La Niña’nın iklim değişikliği nedeniyle sınıflandırmasının güncellendiğine dair bir haber okudum. Okyanusların hızla ısınmasıyla birlikte 'normal' kabul edilen referansların kaydığı, bu yüzden bilim insanlarının bu iki büyük iklim döngüsünü artık farklı bir çerçevede ele aldığı anlatılıyordu. Bu kısa haber, aslında çok daha büyük bir resmin kapısını araladı.

Merak ettim; konuyu biraz daha derinlemesine anlamak için son yıllarda yayımlanan bilimsel çalışmaları taradım. Karşıma çıkan makaleler, El Niño–La Niña (ENSO) dalgalanmalarının yalnızca okyanus sıcaklıklarını ve hava olaylarını değil, göçmen kuşların davranışlarını, göç rotalarını ve üreme başarısını da etkilediğini ortaya koyuyordu. Özellikle 2024’te yayımlanan uzun dönemli bir çalışma, uzun mesafe göçmeni Manx yelkovan kuşunun El Niño yıllarında daha az beslendiğini; bunun etkisinin aylar sonra, üreme döneminde yavru bakımına kadar taşındığını gösteriyordu. Yani göç sırasında yaşanan stres, bir sonraki mevsimde doğrudan üreme başarısını düşürüyor.

'İKLİM KRİZİ, GÖÇ YOLUNUN HER HALKASINI DAHA KIRILGAN HALE GETİRİYOR'

Bu bulgular, göçmen kuşların iklim karşısında ne kadar kırılgan olduğunu düşündürüyor. Sorun yalnızca denizlerin ısınması da değil. Sulak alanlar göçmen kuşlar için adeta birer 'yakıt istasyonu.' Küresel ölçekte bu alanların hızla kaybedildiğini; kuraklıklar ve yanlış arazi kullanımıyla birlikte göç yollarındaki dinlenme duraklarının zayıfladığını biliyoruz. Kuşlar daha uzun mesafeleri duraksamadan uçmak zorunda kalıyor, yorgunluk artıyor, hayatta kalma olasılığı düşüyor. İklim krizi, göç yolunun her halkasını daha kırılgan hale getiriyor.

Tam da böyle bir tabloda, av takvimlerini geçmişin iklim normlarına göre uzatmak ciddi bir çelişki yaratıyor. Göç zamanlamaları iklim dalgalanmalarıyla kayarken, av sezonunun uzatılması göç halindeki ve üreme öncesi en kırılgan dönemdeki bireylerle çakışma riskini artırıyor. Üstelik iklim nedeniyle zaten besin stresi yaşayan popülasyonlar üzerinde ek bir baskı oluşturuyor. Bu, yalnızca bugünün kuşlarını değil, yarının yavrularını da etkileyen bir karar.

'GÖÇ YOLLARI DEĞİŞİRKEN, DOĞA YÖNETİMİ VE KORU POLİTİKALARININ DA BU YENİ GERÇEKLİĞE UYUM SAĞLAMASI GEREKİYOR'

Kısacası, bugün Çevre Hattı’nda okuduğum kısa bir haber, beni iklim bilimi ile göç ekolojisi arasındaki güçlü bağları yeniden düşünmeye itti. Göç yolları değişirken, doğa yönetimi ve koruma politikalarının da bu yeni gerçekliğe uyum sağlaması gerekiyor. Bilim bize riskin nerede büyüdüğünü söylüyor; önemli olan, bu bilgiyi karar alma süreçlerine yansıtabilmek"

Gündüz ayrıca değerlendirmesine ilişkin veri ve bilgilere dair kaynakçasını da aktardı:

1. ENSO (El Niño–La Niña) sınıflandırmasının güncellenmesi:

• AP News (2024): Scientists change how El Niño and La Niña are labeled as temperatures spike

• Open.kg (2024): Scientists change El Niño and La Niña classification amid rising global temperatures

2. Göçmen kuşlar ve ENSO’nun “zincirleme etkisi”:

• University of Oxford – Biology (14 Kasım 2024): El Niño impacts migratory species’ behaviour across years and hemispheres

• Royal Society B (2024): Behavioural responses of a trans-hemispheric migrant to ENSO conditions (Manx yelkovanı çalışması)

3. ENSO arka plan bilgisi:

• NOAA / Climate.gov: El Niño & La Niña – Sık Sorulan Sorular