İthalat denetimi: Tüzük var, sorun uygulamada

Sanayi Odası’nın dün, ithalatçıların ürün uygunluk belgeleri ve GTİP kodları konusunda önceden detaylı bilgi almasının önemine işaret etmesi ve kamu otoritelerine açık çağrı yapması ardından gözler, ithalattan sorumlu ilgili daire ve sorumluluklarına döndü…

Oda, “Tüzükler mevcut. Ancak etkin denetim olmazsa, hem tüketici sağlığı hem de yerli üretici korunamaz. Sistematik, şeffaf ve güçlü bir ithalat denetimi şarttır” diyor. Sanayi Odası’na göre, denetimsizlik yalnızca riskli ürünlerin ülkeye girişine yol açmıyor; aynı zamanda haksız rekabet, vergi kaybı ve piyasa güveninin zedelenmesi gibi sonuçlar da doğuruyor.

Ülkemizde ithalat süreçleri, yürürlükteki İthalatı ve İhracatı (Düzenleme ve Denetim) Tüzüğü başta olmak üzere bir dizi yasal düzenleme ile “kâğıt üzerinde” sıkı kurallara bağlanmış durumda.

Buna göre ülkeye ithalat, yalnızca Ticaret Dairesi’ne kayıtlı firmalar, ilgili ithalat izinleri alınarak ve Gümrük ve Rüsumat Dairesi denetiminde yapılabiliyor.

Tüzük hükümleri, ithalatın serbest bir ticari faaliyet değil; kamu sağlığı, tüketici güvenliği ve piyasa düzeni açısından denetlenmesi gereken stratejik bir alan olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

GTİP KODU, STANDART VE UYGUNLUK ZORUNLULUĞU

Mevzuata göre ithal edilecek her ürün, GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) kodu ile önceden tanımlanmak zorunda.

Özellikle gıda, yapı malzemeleri, ilaç, kozmetik ve temizlik ürünleri gibi doğrudan insan sağlığını etkileyen ürünlerde; teknik uygunluk, sağlık ve güvenlik standartlarına uyum yasal zorunluluk olarak düzenlenmiş durumda.

Tüzük, bu ürünlerin ülkeye girişinde yalnızca fatura ve beyanın yeterli olmadığını; ürünün niteliği, standardı ve güvenliğinin esas alınması gerektiğini hükme bağlıyor.

GEÇİCİ İTHALATTA BANKA GARANTİSİ VE SÜRE SINIRI

Düzenlemelere göre ham veya mamul maddeler için geçici ithalat da mümkün.

Ancak bu uygulama, banka teminatı verilmesi ve ürünlerin en geç 6 ay içinde yeniden ihraç edilmesi koşuluna bağlanmış durumda. Aksi halde idari ve mali yaptırımlar gündeme geliyor.

Bu düzenleme ile tüzük, geçici ithalat adı altında ürünlerin iç piyasaya kontrolsüz biçimde sürülmesinin önüne geçmeyi amaçlıyor.

DENETİM SADECE EVRAK ÜZERİNDEN DEĞİL

İthalat tüzüğü, denetimin yalnızca belge kontrolüyle sınırlı kalamayacağını açık biçimde ortaya koyuyor.

Gümrük girişlerinde yapılacak kontrollerin, ürünün fiili durumu, etiket bilgileri, son kullanma tarihi, fiziksel dayanıklılığı ve standartlara uygunluğu kapsaması gerekiyor.

Özellikle yapı malzemeleri, gıda ve kozmetik ürünlerinde yapılacak eksik ya da yetersiz denetimler; halk sağlığı riski, ekonomik kayıp ve haksız rekabet sonuçlarını beraberinde getiriyor.

KAMU GÜVENLİĞİ VE PİYASA DÜZENİ AÇISINDAN KRİTİK

Uzmanlara göre ithalat denetimleri, yalnızca tüketiciyi değil; yerli üreticiyi, kayıtlı işletmeleri ve piyasa dengelerini de doğrudan ilgilendiriyor. Standart dışı ürünlerin ülkeye girişinin engellenememesi, kayıtlı ve kurallara uygun üretim yapan firmalar açısından da ciddi bir haksız rekabet yaratıyor.

Bu nedenle tüzüğün öngördüğü denetim mekanizmalarının kağıt üzerinde kalmaması, sahada etkin biçimde uygulanması gerektiği vurgulanıyor.

KTSO’DAN DESTEKLEYİCİ UYARI

Bu çerçevede Kıbrıs Türk Sanayi Odası (KTSO) da son dönemde yaptığı açıklamada; standartlara uymayan yapı malzemeleri, son kullanma tarihi geçmiş gıdalar ile uygunluğu tartışmalı kozmetik ve temizlik ürünlerinin ülkeye girişine dair iddiaların, ithalat denetimlerinin daha sistematik ve güçlü şekilde uygulanması gerektiğini bir kez daha gündeme taşıdığını duyurdu.

KTSO’nun açıklaması, yürürlükteki tüzüğün öngördüğü denetimlerin sahada eksiksiz uygulanmasının önemine işaret eden destekleyici bir uyarı olarak değerlendiriliyor.

TÜZÜK NE DİYOR?

2020 tarihli İthalatı ve İhracatı (Düzenleme ve Denetim) Tüzüğü, ithalatın hangi koşullarda yapılabileceğini açık biçimde tanımlıyor. Tüzüğe göre:

 İthalat izni Ticaret Dairesi tarafından veriliyor.

Gümrük girişlerinde fiili denetim Gümrük ve Rüsumat Dairesi’nin yetkisinde.

 Ürünlerin teknik standartlara uygunluğu, ilgili mevzuat ve sertifikalarla belgelenmek zorunda.

Yanıltıcı beyan, eksik belge veya sahte fatura halinde yaptırım öngörülüyor.

Buna rağmen KTSO, yağmurda ıslanıp ufalandığı iddia edilen yapı malzemeleri, son kullanma tarihi geçmiş gıdalar ve standart dışı kozmetik ürünlerin piyasaya girebilmiş olmasının, tüzüğün ruhuna aykırı bir tablo yarattığını belirtiyor.

GEÇİCİ İTHALAT DA DENETİM ALTINDA OLMALI

Mevzuata göre geçici ithalat; ham veya mamul maddeler için banka garantisi karşılığında ve en fazla 6 ay süreyle yapılabiliyor. Bu süre sonunda ürünlerin yeniden ihraç edilmesi gerekiyor.

KTSO, geçici ithalat uygulamalarının da etkin biçimde izlenmemesi halinde, bu yolun kalıcı ve denetimsiz ithalata dönüşme riski taşıdığına dikkat çekiyor. Ülkemizde ithalatın yoğunlaştığı başlıca ürün grupları arasında; petrol ürünleri, ilaçlar, içecekler, gıda maddeleri, inşaat malzemeleri yer alıyor.

Bu ürün gruplarının doğrudan insan sağlığı ve güvenliğiyle ilişkili olması, denetimlerin “kağıt üzerinde” değil, fiili ve etkin yapılmasını zorunlu kılıyor.

GÜMRÜK VE TİCARET DAİRESİ’NİN YASAL SORUMLULUKLARI

“İthalatı ve İhracatı (Düzenleme ve Denetim) Tüzüğü” başta olmak üzere yürürlükteki mevzuat çerçevesinde Gümrük ve Ticaret Dairesi’nin temel görev ve yükümlülükleri şöyle sıralanıyor:

• İthalat İzni ve Kayıt:

İthalat yapacak firmaların Ticaret Dairesi’ne kayıtlı olup olmadığını denetlemek, ithalatın yalnızca yetkili ve kayıtlı firmalar aracılığıyla yapılmasını sağlamak.

• GTİP Kodu Denetimi:

İthal edilecek her ürünün Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) kodunun doğru şekilde beyan edilip edilmediğini kontrol etmek.

• Belge ve Fatura Kontrolü:

İthalat sırasında sunulan fatura, menşe belgesi, teknik uygunluk belgeleri ve izin evraklarının mevzuata uygunluğunu denetlemek.

• Ürün Güvenliği ve Standartlar:

Başta gıda, yapı malzemeleri, kozmetik ve temizlik ürünleri olmak üzere insan sağlığı ve çevreyi etkileyen ürünlerin ilgili standartlara uygunluğunu sağlamak.

• Gümrük Giriş Denetimleri:

Ürünlerin ülkeye fiili girişinde gümrük kapılarında fiziksel, teknik ve evrak denetimlerini gerçekleştirmek.

• Geçici İthalat Takibi:

Banka teminatı ile yapılan geçici ithalatlarda, ürünlerin en fazla 6 ay içinde ihraç edilip edilmediğini takip etmek ve süre aşımı halinde yasal işlem başlatmak.

• Usulsüzlük ve Yaptırım:

Eksik beyan, yanlış GTİP kodu, standart dışı ürün veya belge usulsüzlüğü tespit edilmesi halinde cezai işlem, ürünün ülkeye girişinin engellenmesi veya imhası dâhil gerekli yaptırımları uygulamak.

• Kurumlar Arası Koordinasyon:

Sağlık Bakanlığı, Tarım Dairesi, Şehir Planlama Dairesi ve diğer ilgili kurumlarla koordinasyon içinde çalışarak ithalatın kamu yararına uygunluğunu sağlamak.