Parseller, krizler, milyarlar: Doğu Akdeniz’de 8 yıllık Exxon Mobil macerası

ABD merkezli enerji devi ExxonMobil ile Güney Kıbrıs’taki Kıbrıs Cumhuriyeti Hükümeti arasındaki ilişki, yalnızca hidrokarbon arama faaliyetleriyle sınırlı kalmadı.

Son olarak şirketin Güney Kıbrıs’ın sözde MEB’indeki 4’üncü parsel için Rum yönetimiyle müzakere yürüttüğü yönündeki iddialar, yaklaşık sekiz yılı aşan enerji-jeopolitik hattını yeniden gündeme taşıdı.

Doğu Akdeniz’de enerji keşiflerinin hız kazandığı süreçte Exxon Mobil’in bölgeye girişi, Rum yönetimi açısından ekonomik beklentilerin ve uluslararası siyasi destek arayışının merkezinde yer aldı. Ancak süreç, yalnızca doğal gaz rezervleriyle değil; Türkiye’nin itirazları, bölgesel ittifaklar, ABD’nin Doğu Akdeniz politikası ve “enerji üzerinden diplomasi” tartışmalarıyla da şekillendi.

2017: EXXON MOBIL SAHAYA GİRİYOR

Rum yönetimi, 2017 yılında sözde MEB’deki 10’uncu parsel için Exxon Mobil ve QatarEnergy konsorsiyumuyla anlaşma imzaladı.

O dönem Rum liderliği, bu anlaşmayı “Kıbrıs’ın enerji geleceği açısından tarihi adım” olarak duyurdu.

Bu süreçte dikkat çeken unsur, Exxon Mobil’in bölgeye girişinin yalnızca ticari yatırım olarak görülmemesiydi.

Şirketin ABD ile olan stratejik bağları nedeniyle Rum yönetimi, Washington’un Doğu Akdeniz’de daha görünür hale geleceği değerlendirmesini yaptı.

Enerji uzmanları ise o dönemde, Exxon Mobil’in sahaya girişinin Güney Kıbrıs’ın uluslararası enerji denklemindeki görünürlüğünü artıracağını ancak bölgesel gerilimi de yükseltebileceğini değerlendiriyordu. Nitekim öyle de oldu. Türkiye’nin devam eden yıllarda Doğu Akdeniz’de attığı adımlar tek taraflı girişimleri kilitledi.

2018: “GLAFKOS” KEŞFİ VE BÜYÜK ENERJİ UMUDU

Şirket, 2018 sonunda 10’uncu parselde “Glafkos-1” sondajını gerçekleştirdi.

2019 başında yapılan açıklamada bölgede 5 ila 8 trilyon kübik feet arasında doğal gaz bulunduğu duyuruldu.

Bu keşif, Rum basınında “oyun değiştirici” başlıklarıyla servis edilirken, Güney Kıbrıs ekonomisi için yeni gelir kapısı beklentisi yaratıldı.

Rum yönetimi, doğal gaz gelirlerinin gelecekte bir “egemen varlık fonu” üzerinden yönetilebileceğini açıklamaya başladı.

Ancak aynı dönemde Ankara, Güney Kıbrıs’ın tek taraflı hidrokarbon faaliyetlerinin Kıbrıslı Türklerin haklarını ihlal ettiğini savundu. Türkiye, Doğu Akdeniz’de kendi sondaj ve sismik araştırma hamlelerini hızlandırdı.

2019–2020: ENERJİ SAHASI JEOPOLİTİK GERİLİME DÖNÜŞTÜ

Exxon Mobil’in faaliyetleri, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanı tartışmalarının merkezlerinden biri haline geldi. Türkiye’nin NAVTEX ilanları, sondaj gemileri ve bölgedeki askeri hareketlilik, enerji şirketlerinin faaliyetlerini doğrudan etkileyen unsur oldu.

Bu dönemde Rum yönetimi, İsrail, Mısır ve Yunanistan’la enerji iş birliklerini derinleştirirken; ABD’nin desteklediği East Mediterranean Gas Forum da bölgesel enerji ekseninin önemli parçalarından biri olarak öne çıktı.

Rum tarafı, Exxon Mobil gibi Amerikan şirketlerinin varlığını “jeopolitik güvence” olarak yorumladı.

Buna karşılık Türkiye ise uluslararası şirketlerin bölgedeki faaliyetlerinin hukuki tartışmaları ortadan kaldırmayacağını savundu.

2021–2022: PANDEMİ, ENERJİ KRİZİ VE YENİ HESAPLAR

COVID-19 pandemisi ve küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, Doğu Akdeniz’deki projelerin ekonomik fizibilitesini yeniden tartışmalı hale getirdi.

Özellikle Avrupa’ya doğal gaz taşınmasının maliyeti, LNG altyapısı ve boru hattı seçenekleri yeniden değerlendirildi.

Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Avrupa’nın alternatif enerji kaynaklarına yönelmesi ise Güney Kıbrıs’ın elini yeniden güçlendirdi.

Rum yönetimi, Doğu Akdeniz gazının Avrupa enerji güvenliği açısından stratejik hale geldiğini savundu.

Bu süreçte Exxon Mobil ve QatarEnergy ortaklığı, 10’uncu parselde yeni değerlendirme çalışmalarını sürdürdü.

2024–2025: “PİGASOS” VE YENİ GENİŞLEME ARAYIŞI

Rum yönetimi ve şirket ortaklığı, “Pigasos” yatağında da yeni doğal gaz verileri elde edildiğini duyurdu. Rum basını, Glafkos ve Pigasos sahalarında toplam rezerv miktarının yaklaşık 7 trilyon kübik feet seviyesine ulaşabileceğini yazdı.

Ancak ekonomik beklentilere rağmen üretim aşamasına geçilememesi dikkat çekti.

Uzmanlar, en büyük problemin gazın ticari olarak hangi güzergahla pazara ulaştırılacağı olduğunu belirtiyor.

Bir yandan LNG seçeneği, diğer yandan Mısır terminalleri üzerinden ihracat senaryoları gündemde tutulurken; yüksek maliyetler ve bölgesel siyasi riskler nedeniyle projelerin ilerleme temposu yavaş kaldı.

ŞİMDİ GÜNDEMDE 4’ÜNCÜ PARSEL VAR

Son iddialara göre Exxon Mobil, hâlihazırda hak sahibi olduğu 5 ve 10’uncu parsellere komşu olan 4’üncü parsel için de Rum yönetimiyle görüşüyor.

Rum basınına dün yansıdığına göre şirket, bölgedeki operasyonel alanını genişletmek ve enerji haritasındaki etkisini artırmak istiyor.

Doğrudan müzakere yönteminin gündeme gelmesi ise sürecin stratejik boyutunu yeniden tartışmaya açtı.

Bu gelişme, Exxon Mobil’in Güney Kıbrıs’taki varlığının geçici değil uzun vadeli bir enerji-jeopolitik yatırım olarak görüldüğü yorumlarını beraberinde getiriyor. Aynı zamanda Doğu Akdeniz’de enerji rekabetinin yeni parseller üzerinden daha da derinleşebileceği değerlendirmeleri yapılıyor.